TỰ KỶ Ở VIỆT NAM (TỪ GÓC NHÌN CỦA MỘT THỰC TẬP SINH NGƯỜI MỸ)

Hôm nay là ngày Susannah lên đường trở về Mỹ sau nhiều tháng học hỏi, làm việc tại Việt Nam. Susannah có lời cảm ơn quý phụ huynh đã điền các câu hỏi tại Hội thảo CCM/DRD và các PH tại Hà nội.

Tôi xin dịch lại vài phần của bàn nghiên cứu của Susannah, nhất là các phần liên quan tới CCM và Ban Mai. Tôi sẽ xin phép đăng lại nguyên bài sau.

Tóm tắt về Susannah:

Sinh viên từ Đại học Halminton, New York. Thích theo ngành giáo dục đặc biệt. Mẹ là dân “có đạo”, tức là bà ta là Chuyên gia hành vi (Behavior Analyst) đang làm việc tại miền Đông Hoa Kỳ. Susannah từng làm việc tại các trung tâm can thiệp, theo học giáo dục đặc biệt bậc đại học, và được đào tạo về căn bản ABA.

Sau đây là phần tạm dịch 1 số chương trong bài của Susannah
————————————————————————-

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia trong ngành giáo dục đặc biệt, định rối loạn TK là một vấn đề lớn ở VN. Chi, một người Mỹ gốc Việt làm việc thiện nguyện tại Ban Mai cho biết rằng trong khi Hoa Kỳ sử dụng DSM-IV, ở VN thì không có tiêu chuẩn như vậy. Vì vậy bác sĩ và chuyên gia sử dụng nhiều cách khác nhau và thường có các kết luận khám đối nghịch nhau. Bà Trịnh Thị Kim Ngọc, Khoa trưởng Khoa giáo dục đặc biệt ở Cao đẳng Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh giải thích rằng nhiều phụ huynh đưa con đi khám với nhiều bác sĩ và chuyên gia khác hau khi họ nhận ra con họ có vấn đề, và kết quả nhận được thì khác nhau, cho nên các phụ huynh này cũng không biết là con mình có TK hay không. Vấn đề bị trầm trọng hơn khi nhiều bác sĩ ở VN không hoàn toàn hiểu TK và dùng cụm từ TK một cách quá đáng. Khi trẻ chỉ có vài dấu hiệu thì họ sẽ tự động cho rằng trẻ có TK.

Thêm vào đó, việc thiếu tiêu chuẩn khám làm cho phụ huynh dễ bị lừa. Tiến sĩ Lê Văn Tạc, Viện trưởng Viện giáo dục đặc biệt cho biết có nhiều trường hợp một bác sĩ tuyên bố mình là “chuyên gia về TK” rồi khám cho trẻ để có thêm bệnh nhân.

Theo như thống kê của tôi (Susannah) thì nhiều gia đình có con TK không hài lòng với kết quả khám. Họ giải thích rằng con họ được khám trong thời gian quá ngắn. Ví dụ như một phụ huynh ở Hà nội cho tôi (Susannah) biết bác sĩ chỉ bỏ ra có 30 phút khám rồi kết luận con chị ta có TK.

Trường Ban Mai, mở ra khoảng hơn 1 năm, là trường cho trẻ TK tại thành phố Hồ Chí Minh. Ông Phi, một nhà giáo dục đặc biệt người Mỹ gốc Việt làm thiện nguyện tại trường cho biết trường được 1 nhóm người Việt trong nước lập ra, phối hợp với 1 nhóm các nhà giáo dục đặc biệt, giáo viên giáo dục đặc biệt, ngôn ngữ trị liệu, giáo sư đại học và chuyên gia hành vi tại California. Họ (bên California) chịu trách nhiệm về mặt chuyên môn ví dụ như tuyển dụng giáo viên, huấn luyện giáo viên, tạo ra chương trình can thiệp và theo dõi học sinh. Phía bên Việt Nam thì chịu trách nhiệm thực hiện. Nhóm California liên lạc với nhóm bên Việt Nam qua video conference, email, webcam đặt trong tất cả các phòng học, cũng như qua các chuyến đi Việt Nam vài tháng 1 lần.

Trong lần quan sát lớp nhỏ, tôi (Susannah) thấy 9 em học sinh đang ngồi ăn dặm với 4 cô giáo. Các em có các thẻ với hình thù thức ăn. Các học sinh dùng thẻ để giao tiếp và đưa qua máy ngôn ngữ. Các giáo viên cũng hướng dẫn các em chào tôi và người thông dịch bằng cách nói ra câu “Chào cô Susannah” và cho các em tới nhìn và ôm tôi. Sau đó các em được cho đi giải lao và chơi đồ chơi. Có 1 em nằm xuống sàn nhà và giáo viên đã nhắc bằng cả lời và hành động để em đứng dậy.

Trong lần quan sát lớp lớn tôi thấy 1 em đang ngồi học toán một mình và 3 em khác đang học nhóm với 1 giáo viên ở một cái bàn lớn. Giáo viên nhắc em đang học toán chào tôi. Em ra tự giới thiệu và hỏi tên và tuổi của tôi và người thông dịch. Trong lần đó 1 em trong nhóm học nhóm đã nổi giận (Phi: vì có người lạ vào lớp) và định tự đánh mình nhưng giáo viên can thiệp và làm “hạ hỏa” em.

Dựa vào quan sát và đối thoại của tôi (Susannah), lớp học tại trường … có đông học sinh hơn, có vẻ theo kiểu giáo dục truyền thống của Việt Nam hơn là các lớp học tại Trường Ban Mai.

Một kiểu trường tư cho trẻ TK phổ biến ở Việt Nam là “Trường thế hệ thứ nhất”, là các trường cho cha mẹ trẻ TK tự mở ra khi không hài lòng với các trường ở ngoài. Trường … là một ví dụ như vậy, bắt đầu khi phụ huynh mướn cô dạy tại nhà. Các phụ huynh khác biết tới và mang coin mình vào học, dần dần trở thành 1 ngôi trường. Một phụ huynh tại Hà Nội cho biết cô ta đã tìm tòi trên mạng và với các chuyên gia ngoại quốc, sau đó mở một trường cho chính con của họ.


Một phụ huynh cho biết ABA tại Việt Nam khác với ABA tại Hoa Kỳ. Cô ta giải thích rằng trong khi ABA có 40 tiếng 1 tuần thì tại Việt Nam chỉ có 2 giờ 1 ngày và can thiệp ABA cũng không theo đúng chuẩn tại Hoa Kỳ. Vì vậy mặc dù nhiều nơi có ý định can thiệp tốt cho trẻ TK, họ không phải lúc nào cũng làm được một cách tốt nhất vì họ không có đủ lực (huấn luyện, tài chính …)


Ông Phi giải thích là các phương pháp can thiệp tại phương Tây có tác động tới Việt Nam. Ông Phi cho biết ABA và TEACCH, phổ biến tại Hoa Kỳ, cũng đang trở nên phổ biến tại Việt Nam nhưng rapid prompting, một phương pháp đang gây tranh cãi tại Hoa Kỳ thì không phổ biến cho lắm. Tiến sĩ Lê Văn Tạc đồng ý với ông Phi, giải thích rằng bác sĩ Việt Nam sử dụng các phương pháp chẩn đoán từ Hoa Kỳ. Thêm vào đó, ông Tạc đồng ý rằng ABA, TEACCH và Social Stories từ Hoa Kỳ đang trở nên phổ biết tại Việt Nam.


Một bằng chứng cho sự thiếu hiểu biết về TK tại Việt Nam là chữ “bệnh Tự kỷ”. Theo cô Chi (CCM) thì dùng cụm từ Bệnh Tự kỷ là sai và có nghĩa tiêu cực và dùng không hay cho các phụ huynh. Cụm từ đúng hơn là Rối loạn Tự kỷ. Tuy nhiên một cô gái Việt Nam trẻ đã nói với tôi (Susannah) là cô ta luôn nghe người ta nói “bệnh Tự kỷ” và chưa bao giờ nghe “Rối loạn Tự kỷ” cả.

[Phi: CCM đã thông báo phút chót cho Susannah để sửa “bệnh TK” thành “Rối loạn TK” trong bản thống kê Susannah phát ra tại Hội thảo CCM/DRD. CCM tin rằng cụm từ “Rối loạn TK” chính xác hơn và nên dùng thay cụm từ “bệnh TK”.] 

Chương trình kênh 14 chiếu vào ngày 27 tháng 4 có tiêu đề “Bệnh Tự kỷ – thực trạng, hình ảnh và câu chuyện cảm động” nhằm cổ động Ngày Biết về TK. Tình trạng này cho tôi (Susannah) thấy ngay trong giới đang thúc đẩy hiểu về TK cũng không rõ lắm về TK, làm cho quần chúng rối trí thêm.

Rate this post

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.